Inleiding Muziekgeschiedenis – Inleiding

Preview

Om in een inleiding de complete geschiedenis van de Westerse muziek te kunnen vertellen, is het maken van keuzes wat wel en wat niet verteld kan worden onvermijdelijk. In deze cursus is het de bedoeling om de grote ontwikkelingen in de muziekgeschiedenis te schetsen, het ontstaan van diverse instrumentgroepen daarin te plaatsen net als de grote muzikale structuren als de sonate, symfonie, concerto’s en liederen. Maar ook moet er stil gestaan worden bij de grote namen als Bach, Beethoven, Mozart, Schubert, Tsjaikovski, Wagner en diverse eigentijdse componisten. Daarnaast wordt dit alles ook nog gekoppeld aan bekende tijdsiconen uit de beeldende kunst. Dit alles wordt tot slot nog rijk geïllustreerd met luistervoorbeelden. Deze cursus gaat in vogelvlucht over vele eeuwen muziekgeschiedenis heen. De illustraties die hieronder staan dienen als referentiemateriaal voor de cursus.

Leestempo

De opzet van de cursus gaat uit van weinig tekst aangevuld met luisterfragmenten. Het is daardoor verleidelijk om snel door de verschillende muzikale stijlen heen te lezen. We bieden in deze cursus één kunstperiode per week aan om de tijd en de muziek te laten bezinken. De ervaring leert, dat als je te snel door de stof heen gaat, de verschillende perioden wat door elkaar gaan lopen en het minder duidelijk wordt welke kenmerken nu bij welke periode horen. Om het gevoel te versterken van de tijd waarover de les van die week gaat, kunt u zich onderdompelen in die tijd. Zoek in uw muziekverzameling naar muziek uit dezelfde tijd of verken uw streamingdienst of Youtube en zoek een playlist per periode.

Muziekgeschiedenis in 60 seconden

Om de stof die ter sprake komt de tijd te geven om zich te kunnen nestelen in uw geheugen, is het raadzaam om één hoofdstuk per week te lezen. Zo groeit u langzaam van de oude naar de nieuwe muziek toe. Maar laten we beginnen met een hele korte samenvatting van de hele cursus. Zoals ik hierboven schreef is het ondoenlijk om alles te bespreken, maar als je je concentreert op de hoofdlijnen, dan is het grote plaatje vrij beknopt te behandelen. In het filmpje hieronder schets ik de ontwikkeling van klassieke muziek in 60 seconden.

Het voordeel van deze film is dat het heel snel een overzicht geeft en dat we vanaf nu steeds dingen kunnen gaan toevoegen. In plaats van dat we het gevoel hebben dat we steeds iets moeten weglaten. En dat is een veel prettiger uitgangspunt!

De verschillen per periode

Hierboven kunnen we horen dat stijlperiodes zich kenmerken door zich af te zetten tegen een voorgaande periode. Is een periode druk, dan zal de periode daarna muzikaal rustiger zijn. Is er een in een periode sprake van verhoogde uiting van emotie, dan zal de periode daarna zakelijker klinken. Dit is een cyclische beweging in de geschiedenis. Tegelijkertijd is er een lineaire ontwikkeling in de muziek: er komen steeds meer instrumenten bij, het aantal instrumenten dat samenspeelt in een ensemble wordt steeds groter, en het aantal structuren waarin gecomponeerd kan worden neemt toe. Door deze cycliciteit en de lineaire ontwikkeling naast elkaar te leggen, is het mogelijk om op het gehoor muziek in een bepaalde periode te plaatsen. Bijvoorbeeld: Muziek waar de emotie vanaf spat en waar hoorbaar een heel groot orkest wordt gebruikt, zal hoogstwaarschijnlijk uit de Romantiek komen.

ME:
begin: eenstemmig/syllabisch gezang
ontwikkeling: meerstemmig/melismatisch

Renaissance:
Reactie: terugkeer heldere structuren
Wel gebruik van meerstemmigheid

Barok:
Reactie: meer uitdrukking van emotie door (overdadige) versiering
Veel meer instrumentale muziek

Classicisme:
Reactie: Vereenvoudiging van melodie naar klassiek ideaal
vaste vormen als sonate, strijkkwartet, symfonie

Romantiek:
Reactie: De ‘hoofd’muziek van het classicisme wordt vervangen door ‘hart’muziek.
regels, chromatisering

20e eeuw:
Reactie: Na WOII wordt emotie in muziek weer zeldzaam.
breuk met traditionele toonsoorten.

Hieronder volgen nog een paar afbeeldingen die later in de cursus van pas komen. Ze staan alvast hier, zodat ze makkelijk terug te vinden zijn.

Toonladder

toetsen2

Toonladder op een klavierinstrument

image-24

 

Back to: Inleiding Muziekgeschiedenis